Glossarium

Inhoudsopgave

  1. A - D
  2. E - L
  3. M - R
  4. S - Z

Dit deel van de website omvat alle technische terms genoemd in de verschillende Indicatorfiche en Analysefiche.

 

A - D

Activiteitsgraad

Meet het aandeel van de bevolking op beroepsleeftijd (tussen 18 en 64 jaar) dat aan het werk is of werk zoekt. 
In deze studie wordt de graad gedefinieerd door de verhouding (werknemers + werklozen) / (bevolking 18-64 jaar).

Arme sikkel
Gebied waar sinds meerdere decennia de op economisch vlak minder begunstigde bevolkingsgroepen zijn geconcentreerd. Het omvat de wijken in de eerste kroon noord en west die tot de armste van het Brussels Gewest behoren en een sikkel vormen rond het stadscentrum. De wijken van dit gebied zijn: 

  • binnen de Vijfhoek, het westen van de Noord-Zuidverbinding en de Marollen;
  • het oosten van Anderlecht en van Sint-Jans-Molenbeek (tussen de spoorlijn en het kanaal);
  • in het noorden de gemeente Sint-Joost, het westen van Schaarbeek en de industriezones langs het kanaal;
  • in het zuiden, de lage gedeelten van Sint-Gillis en Vorst.   

De 19de eeuwse gordel

Dit geheel omvat de wijken van de eerste kroon, waar de verstedelijking vooral in de tweede helft van de 19de eeuw plaatsvond. Tot deze gordel behoren dus ook de oudste wijken van de tweede kroon: de uitbreidingen van de vroegere voorsteden en de tussenruimten die dichtst bij de Vijfhoek gelegen zijn. In tegenstelling tot de eerste kroon reikt de 19de-eeuwse gordel niet tot aan de militaire lanen (in het oosten) of het ringspoor (in het westen).

Diploma hoger onderwijs
Omvat alle diploma’s van universitair niveau (korte en lange type) en alle diploma’s van niet-universitair hoger onderwijs (korte en lange type).

 

Terug naar boven


E - L

 

Eerste kroon
Verwijst naar de wijken tussen de lanen van kleine ring en de middenring, gevormd door de Churchilllaan (in het zuiden), de militaire lanen (in het oosten: Generaal Jacques, Generaal Meiser, Brand Whitlock, August Reyers, Generaal Wahis) en de spoorlijnen (in het westen). Vanuit gemeentelijk oogpunt associeert men die gewoonlijk met Anderlecht, Etterbeek, Elsene, Koekelberg, Sint-Jans-Molenbeek, Schaarbeek, Sint-Gillis en Sint-Joost-ten-Node. Wegens haar ruimtelijke omvang wordt Brussel-Stad afzonderlijk beschouwd.

Emigratie
Verwijst naar het verlaten van een gebied door mensen die afkomstig zijn uit dat gebied naar een ander gebied om er te wonen en te werken.

Genderkloof
Dit begrip geeft het verschil weer tussen vrouwen en mannen op alle domeinen uitgedrukt in mate van participatie, toegang, rechten, bezoldiging of voordelen. Het komt meestal overeen met een verschil tussen de weergegeven waarde voor mannen en deze die wordt weergegeven voor vrouwen (bijvoorbeeld het verschil tussen de werkgelegenheidsgraad van mannen en die van vrouwen).

Gentrificatie
Proces dat verwijst naar het vervangen van in verval geraakte historische wijken met een kansarme bevolking door een meer welgestelde bevolking, vaak jonge volwassenen zonder kinderen met een hoger cultureel en/of economisch statuut (bijvoorbeeld: de Docks in Londen, de Antoine Dansaertstraat in Brussel).

Gesloten verkaveling
Betreft aaneengesloten huizen (met twee gevels).

Guldennestsyndroom
De Franse term is afkomstig van de film Tanguy waarin een jonge promovendus van 28 jaar nog steeds bij zijn ouders woont. Verwijst naar het fenomeen dat jonge volwassenen hun studie verlengen of gaan werken, maar wel bij hun ouders blijven wonen en hun zelfstandige leven uitstellen.

Halfopen verkaveling
Combinatie van aaneengesloten huizen en driegevelwoningen.

Immigratie
Verwijst naar de intrede in een gebied van mensen uit een ander gebied die er komen wonen.

Intra- of extrafamiliale transfers
Financiële transfers om het inkomen uit werk te verdelen, hetzij via de sociale zekerheid (werkloosheid, pensioen, invaliditeit…), hetzij binnen families (van werknemers naar andere leden van het gezin of van de familie in ruimere zin).

Kroon
In de weergave van een stad volgens een concentrisch schema, beschrijft men met kroon de wijken met een zekere maatschappelijke, stedenbouwkundige homogeniteit, die een ring vormen binnen de stad.

Kwadrant
Een kwadrant duidt in het algemeen het resultaat aan van de verdeling van een oppervlakte in vier delen. Zo bestaat het zuidoostelijke kwadrant van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest uit de wijken in de oostelijke helft van de zuidelijke helft van het Gewest.

Terug naar boven


M - R

 

Migratiebalans
Verschil tussen de instroom en de uitstroom van bewoners in een bepaald grondgebied.

Modale leeftijd
De leeftijd die het meest vertegenwoordigd is binnen een bevolking. De modus is de meest frequente waarde in een statistische verdeling.

Modale waarde
In een statistische reeks is dit de waarde die een variabele het vaakst aanneemt. Voorbeeld: als er in een flatgebouw vijf flats zijn met twee kamers, een flat met drie kamers en drie flats met één kamer, dan is de modale waarde van de variabele “aantal kamers” gelijk aan twee.

Nationaliteit:
Het feit dat een fysieke of morele persoon, of zelfs een ding, onderworpen is aan het civiele recht van een staat.

Natuurlijke bevolkingsgroei (loop)
Verschil tussen het aantal geboortes en het aantal sterfgevallen binnen een grondgebied of binnen een bevolking.

Niet-werkende werkzoekende (NWWZ)
Personen zonder bezoldigde baan die als werkzoekenden zijn ingeschreven bij een openbare tewerkstellingsdienst (definitie Actiris). 

Opdeling van een gebouw
Verbouwing waarbij een gebouw dat oorspronkelijk ontworpen was als een eengezinswoning wordt opgedeeld in meerdere appartementen, gemeubileerde kamers of studentenkamers.

Open verkaveling
Geheel bestaande uit vrijstaande huizen (met vier gevels), die van elkaar gescheiden zijn door niet-bebouwde zijruimten.

Oprichtingspercentage van ondernemingen
Het oprichtingspercentage van ondernemingen is de verhouding tussen enerzijds het aantal nieuwe btw-plichtigen en de opnieuw btw-plichtige ondernemingen en anderzijds het gemiddelde aantal actieve ondernemingen die tijdens de beschouwde periode btw-plichtig zijn.

Procentpunt
Het procentpunt is de eenheid van het absolute verschil tussen twee in procenten uitgedrukte cijfers. Tussen een werkloosheidspercentage van 12,3 % het ene jaar en van 15,6 % het andere jaar is het verschil zodoende 3,4 procentpunten.

Ruimtelijke structuur van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Heel schematisch gesproken is de Brusselse ruimte, zoals geldt voor veel grote steden, het product van de overlapping van twee fundamentele structuren:

    •  een concentrische structuur, verbonden aan de historische ontwikkeling van de stedelijke ruimte volgens een cirkel met een toenemende diameter 
       
    •  een zogenaamde structuur in kwadranten die verbonden is aan de reproductie, doorheen de gehele toename van de agglomeratie en onder de druk van de differentiële grondrente, van een sociaal-economische kloof tussen enerzijds de bodem van de vallei en de lichte westelijke helling, die van oorsprong vochtiger, minder goed bewoonbaar en meer volks is, en waar de industriële ontwikkelingen van de 19e en de eerste helft van de 20e eeuw geconcentreerd waren, en anderzijds een welgesteld zuidoostelijk kwadrant waarnaar de burgerlijke wijken zich eerder en meer hebben uitgebreid, op de vlucht voor de centrale arbeiderswijken, en dat zich steeds verder ontwikkeld heeft vanuit de meer aristocratische stad op de rechterhelling, die steiler, beter bewoonbaar en topografisch dominant is.  

    De combinaties van deze twee structuren leidden binnen het Gewest tot de onderverdeling in vijf grote subgebieden, die in deze studie worden gebruikt als basisstramien: de westelijke zone (roze), de westelijke centrale zone (rood), de oostelijke centrale zone (blauw), de tussenliggende oostelijke zone (groen) en de externe oostelijke zone (geel).

     

Terug naar boven


S - Z

 

Sedentarisatie
Tendens waarbij een bevolking permanent op dezelfde plaats blijft wonen.

Stadsrand (periferie)
De uitbreiding van de stad rondom de binnenstad; de woonfunctie overheerst er

Stadsvlucht
Residentiële migratie van individuen die zich van de stad naar een andere bestemming verplaatsen (rand of platteland).

Standaardafwijking
Meet de verspreiding van een reeks waarden rond hun gemiddelde.

Suburbanisatie
Fenomeen van de uitbreiding van de steden en de verdunning van het stedelijke landschap. De randverstedelijking is te wijten aan de concentratie van de tewerkstelling in de stedelijke polen en de nood aan ruimte van de inwoners die steeds meer in de rand zijn gaan wonen, waardoor de grenzen van de stad uitgebreid worden.

Tewerkstellingsgraad
De tewerkstellingsgraad wordt gedefinieerd als verhouding tussen de werkende beroepsbevolking en de bevolking op beroepsactieve leeftijd (doorgaans gedefinieerd als het aantal personen tussen 15 en 64 jaar). 

Tweede kroon
Het begrip “tweede kroon” stemt overeen met de volgende gebiedsdelen: Anderlecht en Molenbeek voorbij het station West, Oudergem, Sint-Agatha-Berchem, Laken Noord, Neder-Over-Heembeek en Haren, Evere, Ganshoren, Elsene voorbij de Generaal Jacqueslaan, Jette-Noord, Schaarbeek voorbij de Lambermontlaan, Ukkel, Watermaal-Bosvoorde, Sint-Lambrechts-Woluwe en Sint-Pieters-Woluwe.

Uitwijkelingen
Emigranten

Variatiecoëfficiënt
Een maat voor de relatieve verspreiding die wordt berekend als de verhouding tussen de standaardafwijking en het gemiddelde.

Vijfhoek
Zone van Brussel die binnen de lanen van de kleine ring ligt. Het is de stad die oorspronkelijk werd beschermd door de stadswallen. De naam van deze zone is afkomstig van de vorm die het tracé van de oude stadswallen volgt.

Vreemdeling
Verwijst naar de bevolking die met een andere nationaliteit is geboren dan de Belgische, of waarvan de ouders afkomstig zijn uit de immigratie.

Wijkmonitoring
De Wijkmonitoring is een dynamisch en interactief instrument dat het mogelijk maakt de sociaal-economische situatie van de 145 wijken van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest te volgen in de tijd en in de ruimte.
Dit instrument, dat wordt beheerd door het BISA, heeft tot doel het publiek toegang te geven tot een reeks indicatoren die de territoriale dynamiek en ongelijkheden binnen het Brussels Hoofdstedelijk Gewest kenmerken door middel van kaarten, tabellen en grafieken.
Het illustreert de toestand van de wijken van het Gewest volgens verschillende thema’s: demografie, huisvesting, arbeidsmarkt, inkomen, mobiliteit, gezondheid, enz. 

Werkende beroepsbevolking
“De werkende beroepsbevolking, zoals gedefinieerd door het Internationaal Arbeidsbureau (IAB), omvat de personen (vanaf 15 jaar en ouder) die (al was het maar 1 uur) gedurende een bepaalde week (referentieweek genoemd) hebben gewerkt, ongeacht of zij werknemers zijn die voor eigen rekening werken, werkgevers, dan wel helpers in de onderneming of het gezinsbedrijf zijn. Zij omvat ook de personen die een betrekking bekleden, maar die tijdelijk afwezig zijn wegens een reden zoals ziekte (minder dan een jaar), betaalde vakantie, een zwangerschapsverlof, een arbeidsconflict, een opleiding, slechte weersomstandigheden,... De dienstplichtigen, de leerjongens en de bezoldigde stagiairs maken deel uit van de werkende beroepsbevolking. » (Definitie INSEE)

De werkende beroepsbevolking van een gewest omvat alle werknemers die in dat gewest wonen. Niet te verwarren met de binnenlandse werkgelegenheid, die alle personen omvat die op het grondgebied werken, ongeacht of zij er al dan niet wonen. 

Werkende actieve bevolking
De bevolking op de arbeidsmarkt aan die een baan heeft.

Werkloosheid
Inactiviteit van een persoon die zich effectief op de arbeidsmarkt aanbiedt (op arbeidsleeftijd en die betaald werk zoekt).

Werkloosheidsgraad
Meet het aandeel werklozen in de beroepsbevolking.
In deze studie wordt de graad gedefinieerd door de verhouding (werklozen) / (werknemers + werklozen).

Werklozen
Verwijst in dit rapport naar alle mensen zonder werk die verklaren dat ze op zoek zijn naar een baan.

Woonvastheid
Neiging van de bevolking om permanent te verblijven op dezelfde plaats.

Terug naar boven