In 2024

De verdeling van de sociale woningen op schaal van het Gewest is relatief versplinterd met plaatselijk hoge aandelen. Een heel aantal wijken in het zuidoostelijke kwadrant hebben er weinig of helemaal geen.

Het aandeel sociale woningen op schaal van het Gewest relatief laag blijft (7,1 sociale woningen voor 100 huishoudens) ondanks de inspanningen om te renoveren en nieuwe wooneenheden te creëren (zie voor meer informatie hierover de Inventaris van de projecten van publieke woningen).

De kaart toont dat de sociale huisvesting aanwezig is in alle Brusselse gemeenten, maar niet in dezelfde mate. De gemeenten Watermaal-Bosvoorde en Evere tellen respectievelijk 17,9 en 13 sociale woningen per 100 huishoudens. Daartegenover staan de gemeenten Etterbeek, Elsene, Sint-Gillis, Schaarbeek, Ukkel en Sint-Pieters-Woluwe, die minder dan 5 sociale woningen per 100 huishoudens tellen.

In alle gemeenten is er een ruimtelijke scheiding tussen de meer welvarende wijken, waar het aandeel sociale woningen zeer klein of zelfs nul is, en de wijken waar meer sociale woningen aanwezig zijn. Met name in het zuidoostelijke kwadrant van het Gewest hebben veel wijken een zeer laag of zelfs geen aandeel sociale woningen. Bepaalde wijken in de noord- en westrand (Neerpede, Heymbosch - AZ Jette), net als het oosten van de Vijfhoek en de Europese wijk, waar andere functies dan de huisvesting overheersen, bevinden zich eveneens in dat geval. Met uitzondering van de wijk de Marollen in de Vijfhoek, liggen de wijken met een hoge dichtheid aan sociale woningen meer aan de rand van het Gewest (Heizel, Villa’s van Ganshoren, Moortebeek – Peterbos, Goede Lucht, Vogelenzang – Erasmus, Kriekenput – Homborch – Verrewinkel, Dries, Drie Linden, Kapelleveld, Paduwa).

De versplinterde verdeling van de sociale huisvesting is de weerspiegeling van de diverse bouwgolven en van het grote aantal huisvestingsmaatschappijen die de geschiedenis van de sociale huisvesting telt:

1. De wet van 1889 op de arbeidershuisvesting vormt het uitgangspunt van het sociaal huisvestingsbeleid in België. Een hele reeks appartementsgebouwen dateren uit deze periode: meer bepaald Cité Hellemans in de Marollen, de Cité de la Fôret d'Houthulst in de wijk Begijnhof-Diksmuide, Delva in Oud Laken West (Brussel-Stad), alsook woninggroepen in de wijk Bosnië (Sint-Gillis).
2. Vanaf de jaren 1920 doen de wijken met individuele kleine villaatjes hun intrede. Deze gehelen die tuinwijken worden genoemd als verwijzing naar hun Brits model, werden oorspronkelijk in de meest perifere onbebouwde gebieden van het Gewest gebouwd, op de goedkoopste terreinen die vanaf de stad bereikbaar waren via de (nieuwe) tram-en buslijnen. We denken hierbij aan de tuinwijken van Moortebeek (Anderlecht), Terdelt (Schaarbeek), Kapelleveld (Sint-Lambrechts-Woluwe), Homborch (Ukkel) en "Le Logis-Floréal" in de wijk van de Drie Linden (Watermaal-Bosvoorde). Hoewel de naam tuinwijk enkel wordt gebruikt voor de woonwijken die ontstaan zijn in de jaren 1920, werden er in de naoorlogse periode nog andere verkavelingen met individuele villaatjes aangelegd in de perifere wijken van de stad, zoals de cités Steenbok en Plejaden (Sint-Lambrechts-Woluwe) of de cité Tornooiveld (wijk Paduwa, Evere).
3. In de naoorlogse periode begon men de voorkeur te geven aan gebouwen die in de hoogte werden gebouwd, de woontorens en -blokken die in het algemeen in groepen op vrijgemaakte terreinen werden gebouwd. Dit type gebouw wordt algemeen vanaf de jaren 1950, in het kader van stedelijke renovatie ("verwijderen van krotten") in de centrale wijken (Krakeelcité in de Marollen, cité Potiers in de wijk Anneessens) en in de grote perifere wijken (Modelwijk, Peterbos, Villa's van Ganshoren).
4. De meer recente sociale woonwijken valoriseren dan weer de nog bestaande onbebouwde grondreserves, bij voorkeur in de wijken van de Tweede kroon: Ernotte in de wijk Dries (Elsene), Lennik in de wijk Bizet-Rad-COOVI (Anderlecht).

Terwijl bepaalde gemeenten, zoals Evere, Ganshoren en Watermaal-Bosvoorde vandaag over een aanzienlijke voorraad sociale woningen beschikken, zijn ze de afgelopen jaren weinig actief geweest in deze sector om diverse redenen (beschikbaarheid van terreinen, politiek voluntarisme, verzet van de omwonenden...). Van deze gemeenten heeft alleen Evere de ontwikkeling van zijn sociale woningbestand voortgezet.

Evolutie van 2010 tot 2024

In 2024 beschikt het Brussels Hoofdstedelijk Gewest gemiddeld over 7,1 sociale woningen per 100 huishoudens. De variatie van het aandeel sociale woningen in een wijk hangt hoofdzakelijk af van twee factoren: de evolutie van het aantal aanwezige huishoudens en deze van het aantal sociale woningen. Tussen 2010 en 2012 nam het aantal sociale woningen per 100 huishoudens af van 7,4 sociale woningen per 100 huishoudens naar 7,2 sociale woningen per 100 huishoudens Deze daling is te verklaren door de sterke stijging van het aantal huishoudens in deze periode. Daarna blijft de waarde van de indicator gedurende een tiental jaar stabiel (tussen 7,2 en 7,3 sociale woningen per 100 huishoudens, afhankelijk van het jaar). In 2023 daalt deze tot 7,1 als gevolg van een nieuwe stijging van het aantal huishoudens tussen 1 januari 2022 en 1 januari 2023.

De geografische verdeling is niet sterk gewijzigd tussen 2010 en 2024. De wijken met het grootste aandeel sociale woningen per 100 huishoudens in 2010 blijven de wijken met de grootste dichtheid aan sociale woningen in 2024 (Drie Linden, Goede Lucht, Moortebeek - Peterbos, Kriekenput - Homborch - Verrewinkel, Kapelleveld, Villa’s van Ganshoren, Marollen).